|
|
|
:: تاثير
نماز بر وسواس هاي فكري
:: |
امام صادق (ع) :
شيطان ، به وسيله وسواس نمي تواند بر ضرر بنده خدا كاري بكند مگر آن كه
بنده از ياد خدا اعراض كرده باشد .(1)
“ وسواس ( Obsession) از قديمي ترين اختلالات شناخته شده رواني است كه
بين مردم از شيوع نسبتا بالائي ( حدود دو درصد جامعه ) برخوردار است
(2) وسواس را امروزه در دو عنوان كلي “ وسواس فكري ” ( مانند احتياط يا
تنفر مربوط به ترشحات و مواد دفعي بدن ، ترس از وقوع اتفاقات وحشتناك
مثل آتش سوزي و مرگ و .. ) و “ وسواس عملي ” ( مانند شست و شوي دست ،
استحمام ، آرايش مفرط ، امتحان درها و قفلها ، مرتب و منظم كردن ،
احتكار و جمع آوري و .. ) طبقه بندي مي كنند .(3) موضوع سخن امروز ما “
وسواس فكري است ” كه مي
تواند مشكلات متعدد و مسايل آزار دهندة بسياري را براي شخص مبتلا و
اطرافيانش به همراه داشته باشد . در اين حالت شخص مبتلا ممكن است
تصاويري ذهني به شكل صحنه هاي وحشتناك و ناراحت كننده بسياري داشته
باشد كه هر چه بيمار سعي در مقاومت در مقابل آنها دارد ، نمي تواند از
آنها خلاص شود اين وسوسه فكري از موضوعات بسيار كلي مانند سؤال ذهني
درباره اينكه : چه كسي خدا را آفريده ؟ هدف از زندگي چيست
؟ و .. گرفته تا افكار گناه آلوده جنسي و ترسهاي مرضي و .. متفاوت است
و تقريبا همه اين افكار بيمار را در وضعيت وحشتناكي قرار مي دهند .
اما درست برخلاف آنچه كه در مورد شخصيتهايي مثل “ جان باني يان ” (
خطيب و مؤلف انگليسي در قرن هفدهم ) كه به شدت از افكار وسواسي در
ارتباط با خدا و مذهب رنج مي برد . به نظر مي رسد ، مذهب و شكوهمندترين
جلوه آن يعني “ نماز ” مي توانند در زدودن وسواس فكري نقش بسيار مهمي
بازي كنند .
گواه اين موضوع نيز يادآوري اين مساله است كه در منابع اسلامي وسواس
پديده شناخته شده ايست و به آن به عنوان “ وسوسه اي از سوي شيطان ”
اشاره مي شود . به عنوان مثال در كتاب اصول كافي ( باب عقل و جهل )
آمده است : “ در نزد امام صادق (ع) شخصي را به عقل و درايت نام بردند و
گفتند او وسواس دارد ، حضرت فرمود : چگونه عاقل است كه شيطان را اطاعت
مي
كند ؟ ” در اين مورد حتي منابع اسلامي از قول معصومين (ع) روشهاي
متعددي را براي پيشگيري و درمان وسواس پيشنهاد كرده اند ، كه از آن
جمله بهره از ادعيه و اذكار خاصي از جمله ( لا اله الا ا… ) و ( لا حول
و لا قوه الا باا … ) مي باشد كه در حقيقت ما حصل همه آن روشها را مي
توان در “ ذكر خدا ” خلاصه كرد .
در منابع علمي جديد ، براي متوقف كردن افكار وسواسي ، علاوه بر
درمانهاي دارويي و حتي قبل از آن درمانها ، از روشهاي خاصي استفاده مي
شود كه مهمترين آنها روش “ توقيف فكر ” نام داد و بدين ترتيب است كه از
بيمار خواسته مي شود كه به طور عمد افكار وسواسي خود را آزاد بگذارد و
در اين بين ناگهان درمانگر با صداي بلند و بيزار كننده ، فرياد مي زند
: ايست !؟! به نظر مي رسد اين عمل جريان فكر وسواسي را متوقف مي كند
.(4)
با اين وصف برخي از اذكار و توجهات حين نماز نه تنها به اين قبيل روشها
قابل مقايسه است ، بلكه بسيار موثرتر به نظر مي رسد . استفاده زبان و
ذهن از ذكر “ غير المغضوب عليهم و الضالين ” كه جدائي راه مؤمن را از
ابليس و شيطان نشان مي دهد دست كم ده بار ، طي نمازهاي يوميه و فيض
بردن از سوره مباركه “ ناس ” بعد از حمد ، بخصوص توجه آيات شريفه “ من
شر وسواس الخناس ” “ الذي يوسوس في الصدور الناس ” به عنوان عواملي
قدرتمند در توقف افكار وسواسي مطرحند .
همان طور كه اشاره شد ائمه معصوم (ع) كه پزشكان حقيقي بشرند ، براي
دوري از وسواس “ ذكر خدا ” را پيشنهاد كرده اند و اين فرمان الهي است
كه “ براي ذكر من نماز را به پا داريد ” ( اقم الصلوه لذكري ).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. بحار الانوار . جلد 69 ، صفحه 124 ، حديث 2
2. ترجمه سيناپس كاپلان ـ سادوك ـ جلد 2 ـ ص 519
3. همان منبع ص 524
4. روانپزشكي لينفوردريس ـ ص 302
|